Discussies tussen Indische generaties

Den Haag, 13 juli 2007
door Kirsten Vos

Naar aanleiding van ons optreden op de Pasar Malam Besar in mei heeft de Wereldomroep een artikel en een reportage gemaakt. Alleen, toen ik het stuk las, schrok ik. Halverwege ‘mijn’ interview stond Afzetten tegen de tweede generatie als tussenkop. Ik heb de journalist onmiddellijk gemaild en die heeft het snel gecorrigeerd. Ik had die uitspraak niet gedaan en ik wilde al helemaal niet dat Indisch 3.0 onterecht bekend zou komen te staan als de weblog die zich afzet tegen de tweede generatie.

Op zich is je afzetten niet perse negatief. Het kan je helpen een stap in de toekomst te zetten, zolang je maar in het oog blijft houden waar je vandaan komt. Genoeg jonge Indo’s doen dat en het is dan ook niet voor niets dat veel eerste en tweede generatie* Indische Nederlanders ze aanmoedigen om door te gaan. Waarom dan toch die tussenkop laten aanpassen? Omdat ik in discussies tussen de tweede en derde generatie al langere tijd reacties lees en hoor die juist de tegenstelling benadrukken die gepaard gaat met je ergens tegen afzetten, in plaats van het gemeenschappelijke dat ons drijft, namelijk de Indische achtergrond.

De eerste keren dat ik deze polarisering in discussies zag ontstaan, vroeg ik me af of dat typisch Indisch was. Ongeacht het onderwerp gingen zulke gesprekken namelijk al snel de kant op van ‘Jullie hebben het niet meegemaakt, opgroeien in het Nederland van de jaren ’50,’ ‘Jullie kennen je achtergrond niet eens’, ‘Jullie weten niet wat Indisch zijn betekent en gebruiken het alleen maar omdat het in de mode is’ of ‘Jullie zijn zo ver gekomen dankzij ons.’

Verbaasd las ik zo’n discussie nog eens goed door, om te kijken of mijn generatiegenoten verwijten hadden gemaakt die zulke reacties rechtvaardigden. Ik heb namelijk ook wel eens het onterechte en polariserende ‘De tweede generatie heeft onze cultuur verloochend’ gehoord. Maar vaak genoeg kregen jonge Indo’s zulke reacties al wanneer ze hun trots op hun Indische afkomst uitten en lieten zien hoe ze daarmee bezig waren.

Inmiddels denk ik dat zulke reacties niet typisch Indisch zijn. Veel meer dan ik zou willen geloven, vermoed ik dat het normale generatieverschillen zijn die zich manifesteren in culturen die in ontwikkeling zijn. Weerstand tegen verandering is alleen maar een teken dat er een nieuwe groep opstaat die zijn stempel aan het zetten is op de toekomst van de Indische cultuur.

Wat ik er wel erg Indisch aan vind is dat discussies zich al snel toespitsen op de inhoud van die toekomst, namelijk de vraag wat Indisch zijn ís. Als er iets is dat al sinds jaar en dag de gemoederen bezig houdt, is dat het wel. Als ik de eerder aangehaalde reacties met die bril bekijk, dan zie ik dat ze daar allemaal mee te maken hebben.

Discussie is goed. We zijn in gesprek en ik hoop op veel inhoudelijke discussies tussen Indische generaties. Het houdt onze cultuur in beweging, want als je al die discussies op een rij zet, krijg je een aardig beeld van hoe het antwoord op die ene vraag, wat is Indisch, zich ontwikkelt.

* Deze indeling is gekoppeld aan het vertrek uit Indonesië. Indische Nederlanders van de eerste generatie zijn in Indië geboren en hebben daar langere tijd gewoond. Bijna allemaal hebben ze de Japanse bezetting en de repatriëring meegemaakt. De tweede generatie is in Nederland (of een ander nieuw thuisland) opgevoed door ouders die hun leven in Indië hebben doorgebracht, of een groot deel daarvan. Zij kregen van de eerste generatie te horen dat zij Nederlandser dan Nederlands moesten zijn. De derde generatie is geboren en getogen in het land waar hun ouders opgegroeid zijn.

Koloniekind?

Overpeinzingen over een koloniale erfenis

door Ed Caffin

Al tien jaar woon ik in Amsterdam, en ik hou ontzettend van deze stad. De vrijheid, de openheid en de diversiteit van culturen in de stad werkt inspirerend. Ik vind het heerlijk om op een warme zomernamiddag over de grachten te fietsen. Het historisch centrum van de stad is prachtig. Soms lijkt het alsof ik al gewend ben aan de schoonheid van Amsterdam, maar fietsend word ik er aan herinnerd hoe mooi de stad werkelijk is.

De pracht en praal van de grachten zou me ook kunnen herinneren aan andere dingen. Aan 350 jaar kolonisatie van het huidige Indonesië bijvoorbeeld. Nederland werd rijk dankzij, en vaak ten koste van, de koloniën. Daar valt veel over te zeggen, maar laat ik het erbij houden dat ik het niet de meest geweldige periode in de geschiedenis vind.

En toch, het is wel een periode die pas een generatie geleden ophield te bestaan en die van belang was voor mijn eigen familiegeschiedenis. Je zou namelijk gerust kunnen zeggen dat ik, met mijn gemengd Indo-Europese bloed, een kind of nakomeling ben van de kolonie. Immers, was Nederlands-Indië er niet geweest, dan was mijn over-over grootvader nooit… etc. etc. Ik vraag me af wat ik als jonge Indo, met die koloniale erfenis moet?

Het is een lastige erfenis vind ik. De reden ligt in de uitgangpunten van het kolonialisme, waarvoor ik kort terug in de tijd ga, naar het Nederlands-Indië van een paar eeuwen geleden. Het koloniale systeem draaide puur geld verdienen. Harde handel met een zo groot mogelijke winstmarge. De blanke heersers in de kolonie bouwden er gaandeweg een eigen samenleving op met een sterke hiërarchie. Ze plaatsen zichzelf aan de top, de “Inlander” kwam helemaal onderaan.

Er werden ook kinderen van gemengd bloed geboren, mijn voorouders, wiens groeiende aantal al snel de Indo-Europeanen werden genoemd, een tussengroep. Als je als mengbloed door je Europese vader erkend werd, kon je juridisch worden “gelijkgesteld”. Je kreeg formeel dezelfde rechten als de Nederlander (in de praktijk werkte het vaak anders), en uiteindelijk vaak ook de Nederlandse nationaliteit.

In dit hierarchische systeem keek de Indo-Europeaan vooral omhoog, naar de Hollander, en distantieerde zich met zijn eigen positie en gemengde achtergrond van de Inlander. Als Europeaan was hij beter af, want zo werkte het nou eenmaal in die tijd. Toch vind ik dat, uiteraard met een moderne blik bekeken, best wel zonde. Maar ja, zoals de Hollander zijn gaf veel meer kansen in de koloniale samenleving. Dat hij nooit helemaal aan de Hollander gelijk zou zijn, werd wel duidelijk toen hij “repatrieerde” naar Nederland.

Weer terug naar nu. Wat moet ik met die erfenis? Ik zou de koloniale periode hard kunnen veroordelen en me distantiëren van die erfenis. Want een plek in de hierarchie op basis van je afkomst, druist in tegen mijn (en ik neem aan ieders) rechtvaardigheidsgevoel. Ik zou het ook kunnen accepteren en het daarbij laten. Zelf heb ik er immers geen rol in gespeeld. Ik weet het niet…. We leven inmiddels in een andere tijd, met een heel andere tijdsgeest. Toch heeft niet alleen iemand met een Indische achtergrond, maar iedereen in Nederland op de een of andere manier iets te maken met de koloniale erfenis. Al is het alleen maar de welvaart waarin we nu leven. Hoe dan ook, het kolonialisme werd godzijdank meer dan 60 jaar geleden afgeschaft. Laten we daar in ieder geval blij mee zijn.

Over de Indo Nu

door Ed Caffin

Op 25 mei werd op de Pasar Malam in Den Haag de DVD “IndoNu” gepresenteerd. Een film van bijna een uur waarin Peter Bouman en Carol Burgemeestre, die de film geheel in eigen beheer maakten, de stand van zaken weergeven over de Indo anno 2008.  De makers stellen verschillende vragen, zoals Wat is precies de Indische identiteit? Wat is typisch Indisch? en Hoe gaat de jonge generatie om met het Indo zijn? Ze leggen ze aan een stuk of vijfentwintig bekende en minder bekende Indo’s voor en krijgen net zo veel antwoorden. De rode lijn door de film is dan ook dat een eenduidig antwoord op al die vragen niet te vinden is.

IndoNu geeft desondanks een mooi beeld hoe de identiteit zich binnen de Indische gemeenschap in Nederland zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Opvallend is dat de film een groeiend bewustzijn bij de jongere generatie constateert. Indo zijn is iets geworden waar je trots op kunt zijn, terwijl de oudere generaties, voor wie Indo zelfs nog een scheldwoord was, zich, vaak vergeefs, zo onopvallend mogelijk probeerden te gedragen. Maar ook de ouderen beseffen inmiddels dat het doorgeven van hun verhaal, nu het nog kan, belangrijk is en laten zich de laatste jaren meer horen.

Wat is typisch Indisch? Dat onopvallende, zegt iemand. Of de flexibiliteit van de Indo, lui of niet lui, halus of kasar, die aan de basis ligt van de Indische mengcultuur, zegt een ander. Het altijd kunnen aanpassen, het kunnen verenigen van Europese en Aziatische elementen. En nog steeds is dat zo bij jongeren die uiting geven aan hun “Aziatische kant”. Ze doet dat op hun eigen manier; over het algemeen zichtbaarder (tatoeages en indovlaggen), uitbundiger (Aziatische feesten) nieuwsgieriger (wel vragen aan opa stellen), meer confronterend (waarom zei je daar nooit iets over dan?) en ongecompliceerder (merah putihs). Een aantal mensen die aan het woord komen in de film zijn daar blij mee, anderen vinden het maar typisch.

De film, die veel extra’s bevat –8 stukjes van elk 20 minuten over Indische thema’s- is een aanrader. Een mooie compilatie van allerlei meningen over verleden, heden en toekomst van de Indische cultuur. En ondanks de soms wat kritische geluiden van bijvoorbeeld Theodor Holman, spreekt de films mijns inziens het vertrouwen uit in de jongere generatie, zoals bijvoorbeeld Marscha Holman, die weer op zoek is gegaan naar het Indische…

Wil je de film ook zien? Hij kost 15 euro en je kunt hem bestellen bij Peter Bouman en Carol Burgemeestre. Via www.indomovie.nl of mail direct naar boutext@xs4all.nl

“..en dit was Tattootalk”

Den Haag/ Amsterdam, 24 mei 2008
door Kirsten Vos en Ed Caffin

Korte videosamenvatting van Tattootalk door Indisch4ever

Ons eerste gezamenlijke optreden als Indisch 3.0 heeft tot wisselende reacties geleid van mensen in de zaal, variërend van ‘weinig antwoorden over symboliek’ tot ‘precies wat ik wilde weten’. Met name jongeren bedankten onze gasten na afloop vol enthousiasme voor de show. We zijn dus niet bepaald ontevreden. De wereldomroep scheef een artikel en maakte een reportage. Klik hier om naar het artikel en de reprtage te gaan. Was jij bij de show? Laat ons horen wat je ervan vond! Dit is hoe we er zelf op terugkijken.

Vol creaties
De drie ‘tatoeagegasten’ lieten al voor de show hun versieringen zien aan meerdere fotografen - trots poseerden zij voor hun camera’s. Het podium lag vol met creaties van de gasten, van jassen en vlaggen van Darah Ketiga en de Indo-Melati tot stoffen van Kim en tribals van Andy. In de zaal zelf zaten overwegend jongeren. Tattootalk begon wat onrustig. Twee sleutelfiguren waren verlaat vanwege het verkeer: Petroeshka Schoonheym, een van onze gasten, en Dennis Volkert, de winnaar van onze prijsvraag. Met een lege stoel op het podium begon Ed het gesprek met Kim Schipperheijn, Andy Ardaseer, Chris Carli en Erik Koks.

Eerbetoon aan je wortels
Allereerst kwamen Chris en Erik aan het woord, beide uitgesproken begaan met de Indische cultuur. Zij dragen meerdere tatoeages, onder andere als eerbetoon aan hun ouders, maar ook om te laten zien waar ze vandaan komen. Andy vertelde vervolgens over het proces van het ontwerpen en zetten van tatoeages. Hij maakt gebruik van een traditionele techniek, het ‘tikken’, dat volgens hem minder pijnlijk is dan met de machine. Kim, ontwerpster van de ‘Indische tantes’-stoffenlijn, had een geheel andere invalshoek. Haar stoffen bevatten vormen en symbolen die geinspireerd zijn op de stereotypische tantes die zij van jongs af aan leerde kennen in haar Indische familie. gebaseerd. Voor haar zou het Indische wel een rol blijven spelen in haar ontwerpen, maar minder direct en intens dan het zetten van tatoeages. De tatoeagekunst was voor haar geen bron van inspiratie.

Een kris als tattoo
Prijswinnaar Dennis was inmiddels ook aangekomen en stelde na het verhaal van Kim zijn vraag aan de drie heren. ‘Ik wil een tatoeage van een kris laten zetten. Dat symbool is behoorlijk beladen. Sommigen zijn bang voor de guna-guna of stille kracht. Hoe gaan jullie daarmee om?’ Andy en Erik legden uit dat zijn nooit zomaar een afbeelding van een kris voor iemand zouden gebruiken, maar voor elke persoon een uniek ontwerp maken. Daarom zou dit geen risico inhouden. Uit de zaal kwamen ook andere vragen, zoals ‘Waarom kies je ervoor dit op je lichaam te doen, waarom hang je niet gewoon een leuk schilderijtje op?’, ‘Omgaan met deze symbolen is een spiritueel gebeuren. Hoe bereid je je daar op voor?’ en ‘Ik hoor behoorlijke verschillen in beleving van het Indische tussen de tatoeagegasten en Kim. Hoe kijkt de derde generatie tegen het Indische aan?’.

Bips?
Een opvallende aanwezige was Paatje Phefferkorn, die op een zeker moment gretig de microfoon greep en de zaal vermaakte met een uitgebreide anekdote over ‘mannequins in bikini met een Indo melati op hun bips’. Ondanks dat Paatje de lachers al snel op zijn hand had, bedankte Kirsten hem gauw voor zijn verhaal, zodat Ed het gesprek met de gasten op het podium af kon ronden. Vrijwel onmiddellijk daarna kwamen mensen naar het podium toe, om de daar tentoongestelde stoffen, vlaggen en ontwerpen te bekijken - tot lang na de talkshow waardoor de organisatie alle belangstellenden uiteindelijk naar buiten moest sturen.

Traditie bij de derde generatie
Na afloop van de talkshow hebben we uitgebreid nagepraat. Wat ons vooral bijgebleven was, was dat Indo-zijn niet langer iets is om te verbergen, maar iets geworden is dat je met trots uitdraagt. Daarbij kiezen sommigen ervoor hun keel te tatoeren, andere kiezen voor een stof, maar elk combineert traditie met elementen uit hun eigen karakter.

En nu?
Bijzonder jammer was dat Petroeshka, de ontbrekende gast, pas aankwam op het moment dat we aan het afronden waren. We hebben met haar afgesproken dat ze ruimte krijgt op deze blog om haar verhaal te vertellen. Daarnaast kunnen jullie op deze blog de tekeningen incl. toelichting downloaden van onze gasten en vinden jullie hier binnenkort een fotoreportage van Tattoo Talk op de 50e Pasar Malam Besar.

Fotoverslag 23 mei

 “Tattootalk” in het Bibit theater, Pasar Malam Besar

 

 

 

Ed leidt het gesprek vanaf het podium, Kirsten betrekt het publiek erbij vanuit de zaal

Links: Chris, Andy en Kim luisteren naar de uitleg van Erik Koks

Rechts: Andy Ardaseer vertelt over het gebruik van traditionele technieken

Links: De dessins van Kim Schipperheijn zijn geinspireerd op “Indische tantes”; nieuwe symboliek

Rechts: Prijsvraagwinnaar Dennis Volkert stelt zijn vraag over het zetten van een “Kris tatoeage”

 Links: Borststuk Erik Koks met verschillende symbolen en afbeeldingen

Rechts: Chris Carli, met zijn tatoeage gebaseerd op de Indo Melati van Paatje Phefferkorn

 Links: Andy aan het werk met “Pantang Iban: een traditionele “tiktechniek”

Rechts: Nekstuk of “Ukir Rekong” gezet door Andy Ardaseer

(Fotos: Roos Carlier en Rixt Reitsma)